Her insanın başında ortalama olarak takriben 100.000 kadar saç bulunur. Saçların sayısı saç rengine göre değişir. Örneğin kızıl saçlıların başında ortalma olarak 85.000, esmerlerde 100.000 veya sarışınlarda 140.000 kadar saç bulunur. Ama tabii olarak sarışın olanların saçları en ince saçlardır. En kalın saçlar ise kızıl saçlılarda bulunur. Bir saçın kalınlığı yani çapı takriben 0,07 mm ile (arapsaçı, zenci saçı) 0,12 mm (kafa saçları, terminal saç) arasında değişir. Saçlar ortalama olarak ayda 1 cm kadar büyür. Toplam saç uzunluğunu hesap etmek gerekirse, sarışın bir insanın saçları ortalama olarak senede 16,8 km uzar!

Saçlar herkes tarafından bilindiği üzere çok ince sicim benzeri iplikler şeklindedir. Saçlar şu maddelerden oluşur: Keratin proteini, su, yağ, ve kükürt. Saçlar saç diplerinde oluşurlar. Saç kökleri cilt içindeki halka şeklindeki birkaç milimetre uzunluğundaki unsurlardır. Saç köklerine tıp dilinde Folikel ismi verilir. Saç dipleri ince kılcal damarlar yardımıyla besin maddeleri ve yapıcı maddelerle beslenir. Kabaca tarif etmek gerekirse saç üç ayrı tabakadan oluşur: İlk tabaka, kepek tabakası veya Latince Cutikula (Türkçe okunuşu: kutikula) diye isimlendirilir ve yassı, birbiri içine girişen, örneğin bir çam kozası gibi biribiri içine girmiş hücrelerden oluşur. Bu ilk tabaka tarif edilen şekilde altı ile on kadar hücre katından oluşur. Kepek tabakası, saçların sağlık durumunu en belirgin şekilde dışarıya gösterdiği için, özel bir öneme sahiptir. Sağlıklı saçlarda kepek tabakası yatık bir şekilde düzgün ve parlak bir yüzey şeklinde kendini gösterir. Işık optimal bir şekilde yansıtılır ve sağlıklı saçların hoş görünen parlaklığını oluşturur.

Saçların esas kütlesini Latince Cortex (Türkçe okunuşu: korteks) diye tanımlanan bir lif tabakası oluşturur. Berber için mesleki açıdan ilginç tüm kimyasal işlemler işte bu kütle içerisinde oluşur. Cortex lif gövdesi, adına Fibril denilen çok sayıda keratin iplikçiklerinden oluşur. Fibriller muhtemelen cortex hücrelerinin biribiri üzerine yerleşmesinden oluşmaktadır. Hücreler arasındaki bağlantı, hücre membran (hücre zarı) kompleksi aracılığıyla gerçekleşir. Bu hücre membranı, bir tür yapışkan bir madde olarak tasavvur edilebilir. Saçların esnekliği ve çekince kopmaya dayanıklılığı, işte bu biribirine yapışan maddeye bağlıdır. Bir saçın kesitini ele aldığımızda, saçın iç kısmında adına Latince Medulla denilen bir ilik kanalı olduğunu görürüz. Medulla ilik kanalı hücre duvarlarından, Corteks hücrelerinin ve yağların işlenme maddelerinden oluşur. İlik kanalının kendisi, saçın yapımı ve strüktürü konusunda muhtemelen büyük bir öneme sahip değildir.

İnsan vücudunun ancak pek az kesimlerinde hiç saç büyümez. Ayak altlarında, avuç içlerinde, el tırnak yataklarında, ayak tırnak yataklarında ve dudaklarda saç yeya kıl büyümediği herkesçe bilinmektedir.

Saçların üç evreden oluşan bir hayat süresi bulunmaktadır: Büyüme evresi, geçici evre ve dinlenme evresi. Adına anagen evresi denilen büyüme evresinde saç günde takriben 0,2 ile 0,4 mm kadar büyür. Kafa saçlarının takriben %85 ile %90 kadarı ortalama olarak bu evrede bulunurlar. Bu evre erkeklerde dört sene kadar sürmektedir, kadınlarda ise, altı sene kadar sürmektedir. Bu sürenin gerçek uzunluğu irsi olarak önceden belirlidir. Adına katagen evresi denilen geçici evrede saçlar artık besin maddeleriyle beslenmezler ve saç büyümesi durur. Bu evreyi adına telogen evresi denilen dinlenme evresi takip eder: Saç gövdesi nasırlaşır, saçlar gittikçe hafifleşir ve zayıflar. Bu sebepten dolayı taranırken, fırçalarken ve yıkarken kafa cildinden kopar ve dökülürler. İnsanların başlarındaki saçların takriben %18 kadarı bu son evrededir. Eski saç dibinde yani kökünde birinci saç döküldükten sonra ardı ardına takriben oniki defa aynı yerden yeni bir saç büyür. Bunu takiben saç folikeli ölür.

Yukarıya

Saç dökülmesi terimi, hangi sebepten olursa olsun her türlü saç dökülmesini tanımlar. Kural olarak şunu söylemek mümkündür: Her insan saç kaybeder ve saçı dökülür, bu olay güncel normal bir olaydır ve tabiat tarafından böyle öngörülmüştür. Saç rengine ve insanın yaşına ve cinsiyetine ve benzeri faktörlere bağlı olarak her insanda günde ortalama olarak 20 ile 100 kadar saç dökülür. Bu dökülme olayı bütün kafada eşit şekilde bir dağılım gösterdiği müddetçe, buna normal günlük "saçı azaltmayan cinsten dökülme" denir.

Ancak uzun bir süre boyunca hergün çok daha fazla sayıda saç dökülürse, veya saç dökülme olayı kafanın sadece belirli yerlerinde oluşursa (örneğin andro genetik saç dökülmesi, sadece kafa tepesinde veya şakaklarda), tasalanmak için sebep var demektir. Bu tür bir saç dökümüne "saçı azaltan cinsten dökülme" denir.

Saçı azaltan cinsten bu saç dökülmesi ise, "aşırı saç dökülmesi" ve "hastalık sebepli" saç dökülmesi diye ikiye ayrılır.

Saçı azaltan cinsten saç dökülmesi özellikle endüstri ülkelerinde yaygındır. Bu tür saç dökülmesi eski onyıllarda özellikle erkeklerde görünürken, bugün artık artan sayıda kadınlarda da bu tür saç dökülmesi olduğu görünmektedir.

Yukarıya

*Hastalık sebepli olmayan, hafif veya orta yoğunlukta saç dökülmesi. Bu tür saç dökülmesinin örneğin şu çeşitleri bilinmektedir:

İrsi sebepli saç dökülmesi (Alopecia androgenetica)
İrsi sebepli saç dökülmesi hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir. Ailelerine bağlı olarak bazı genç erkeklerde genetik sebeplere dayanan saç dökülmesi genellikle kafanın ön tarafında ve şakaklarda başlar. Bu saç dökümü, Latincede Alopecia praematura veya simplex olarak tanımlanır. İlerlemiş vakalarda bu çeşit saç dökülmesi neticesinde kafa tamamen saçlarını kaybedebilir ve dazlak hale gelebilir. Kadınlarda ise genetik yani kalıtsal sebeplere bağlı saç dökülmesi genellikle menopoz devresinden sonra belirir. Birçok erkeklerde olduğu gibi ve birçok kadınlarda da olabileceği gibi vücut gerekenden fazla testosteron hormonu oluşturursa, bu fazladan testosteronlar belirli enzimler tarafından (5-Alpha-Reduktase Tip I ve II) dihidrotestosteron (DHT) hormonuna dönüştürülür. Dihidrotestosteron maddesine karşı genetik mevcut bir aşırı hassasiyet varsa, bu DHT maddesi saç diplerine zarar verir: Saçların gıda maddelerini alması kısıtlanır. Saç zayıflamaya ve bozulmaya başlar ve bunun sonucunda da dökülür.

Tüm kafaya eşit bir şekilde dağılan saç dökülmesine (diffus Alopezie), tıp dilinde Latince olarak Effluvium teleogenes denir.
Kafa tepesindeki terminal saç denilen saçlarda görünen bu saç dökülme şekli, telogen evreye geçişte kadınlarda ve erkeklerde aynı sıklıkta görülmektedir. Kafanın her tarafındaki saçlar seyrekleşir ve günde 100'den fazla saç dökülür. Bu tür "diffus" saç dökülmesi, çoğu hallerde geçici organik bir rahatsızlık durumunun bir belirtisidir. Bu durum genellikle hastalık sayılmayan, örneğin yüksek ateş gibi bir olaydan veya bir grip enfeksiyonundan kaynaklanabilir. Bu tür saç dökülmesinin sebepleri örneğin şu olaylara da dayanabilir: Hamilelikten sonra ve menopoz devresinde olağan horman dalgalanmaları, stres faktörü ve demir elementi eksikliği sebebiyle. B-Grubu vitaminlerinin büyük ölçüde eksikliği, örneğin B1, B2 ve B6 vitaminlerinin eksikliği, H vitamini olarak bilinen biyotin maddesinin eksikliği, selen ve çinko elementlerinin eksikliği, uzun süre tek yanlı beslenme şeklinde gerçekleştirilen diyetler gibi unsurlar da, bu tür saç dökülmesine yol açan sebepler olarak bilinmektedir.

Hastalık sebepli saç dökülmesi, tabirinden de anlaşıldığı gibi bir hastalık sebebiyle başlayan şiddetli saç dökülmesi olayıdır. Hastalık sebepli saç dökülmesinin bazı türleri aşağıda belirtilmiştir:

Halka şeklinde saç dökülmesi (Alopecia areata) veya Pelade; Areata celsis
Bu saç dökülmesi, yuvarlak bir halka şeklinde yerel sınırlı olarak bir hastalığa bağlı gerçekleşen bir dökülmedir. Saçlar döküldükten sonra oluşan saçsız yerler düz, yanık gibi lekeli, kepek oluşturmayan bir görüntüdedir. Saç folikelleri hala yerindedir. Bu oluşum gözlenirken buna paralel olarak aynı zamanda el tırnaklarında çukurcuk, kırıklık veya zımpara taşı benzeri kaba yüzeyler olduğu da görülmektedir. Hastalıklı olan bu saç dökülmesi şekli, doktor tedavisiyle terapi edilmelidir.

Saçın tamamen dökülmesi (Alopecia totalis)
Bazı şiddetli hallerde saç dökülmesi neticesinde kafada tamamıyla bir saç dökülmesi ve hatta vücudun her tarafında da saç dökülmesi (Alopecia universalis) görülür. Bilim adamları, hastalık sayılan bu tür saç dökülmesinin sebebinin insanın immun yani bağışıklık sisteminde bir bozukluk veya psikolojik bir rahatsızlık olabileceğini tahmin etmektedirler. Bu saç dökülmesi hastalığı doktor tedavisiyle terapi edilmelidir.

Yukarıya

Stres faktörü
Yoğun stres aşırı saç dökülmesine* sebep olabilir. Gözle görülmeyecek kadar ince kılcal sinirler, saç diplerini sarmaktadır. Stres benzeri sıkıntı yaratan yoğun yaşantı sürecinde, vücut saçların büyümesine olumsuz etki eden haberci maddeleri daha yoğun bir şekilde oluşturur. Bu olay saçların büyüme evresinden geçici evreye geçişi esnasında gerçekleşirse, saç büyümesinin öngörülen zamandan önce durmasına yol açar. Bunun neticesinde saçlar vaktinden önce dökülürler.

Yetersiz gıda maddesiyle beslenme, örneğin diyet yapılması sebebiyle
Diyet yaparken aşırıya kaçılırsa ve vücudun gereksinim duyduğu önemli beslenme ve yapı maddeleri mahrum kılınırsa, bu eksiklik belirtileri saç büyümesine de olumsuz etki eder. Saç folikelinde saç oluşabilmesi için yoğun bir metabolizma olayı yani madde değişimi gereklidir. Bu madde değişimi, biyokimyasal işlemler süreciyle etkilenir. Besleyici maddelerde bir eksiklik sebebiyle gerekenden daha az bir beslenme söz konusu olduğunda, saç folikellerinde saç oluşmasını mümkün kılan bu biyokimyasal işlemlerde bir durma söz konusu olur. Bu sebepten ötürü saç büyümesi bundan olumsuz etkilenir. Buna bağlı olarak saçlar incelir ve aşırı saç dökülmesi* durumu oluşur.

Hormonel değişiklikler
Hormonlar vücutta çok değişik görevler üstlenirler ve vücudun hemen hemen her işleme ve evresine çok değişik şekillerde katkıda bulunurlar. Hormonlar aynı zamanda saç evrelerinin süresini ve bölünme aktivitelerini de etkiler. Bunun neticesinde de hormonlar saç dökülmesine etki eden bir faktör konumundadır. Bu sebepten ötürü vücuttaki hormonel değişiklikler aşırı saç dökülmesi* olayına yol açabilir. Aşırı saç dökülmesi* sıkça hallerde doğumdan sonra da oluşabilmektedir. Ama bu olay genellikle hormonların tekrar değişmesi ve normal düzeye gelmesiyle kendiliğinden düzelir. Aşırı saç dökülmesi* olayı kadınlarda alınmakta olan doğum kontrol hapını bıraktıktan sonra veya kadınların hormonel değişiklik ve dalgalanmalarının bir belirtisi olan menopoz devresinde görülebilir. Bu devrede kadınların cinsel hormonlarının üretimi azalır, buna karşın kadınlarda erkeksel cinsel hormonlar (androgenler) oluşturulur. İşte bu sebepten ötürü menopoz devresinde bulunan kadınlarda kalıcı olarak saç dökülmesi ve saç incelmesi durumları oluşabilir.


Erkeklerde genetik yani kalıtsal sebebli tipik saç dökülmesi (androgenetik alopezi) vücutta gerçekleşen hormonel değişikliklere bağlı bir unsurdur ve aşırı saç dökülmesi* oluşmasının en sık sebeplerinden biridir.

Genel yaşlılık belirtileri
İnsanlarda yaş ilerledikçe saç oluşturma ve vücudun büyüme özelliğinde ve gücünde tabii olarak bir azalma ve yavaşlama olur. Bunun esas sebebi, cinsel hormonların ve büyüme hormonlarının eskisine nazaran daha az miktarda üretilmesidir. Cinsel ve büyüme hormonlarının üretiminin azalması ise, saç dökülmesine etki eder: Henüz 20 yaşından itibaren vücut, örneğin Somatotropin (HGH) denilen büyüme hormonunu daha az miktarda üretmeye başlar. Bundan sonra her on yılda bir Somatotropin büyüme hormonunun üretimi %14 oranında azalır. Buna bağlı olarak genel bir yaşlılık belirtisi olarak saçlarda seyreklik ve dökülme olayı yaş ilerledikçe artabilir.

Yukarıya

* Burada kullanılan "aşırı saç dökülmesi" terimi, hastalık sebebli olmayan türden hafif ve orta yoğunlukta saç dökümü anlamında kullanılmaktadır.